Zofia Kowalewska

1850 – 1891

Zofia Kowalewska (inaczej Sofja Wasiljewna Kowalewska, ros. Софья Васильевна Ковалевская (ur. 3 stycznia 1850 w Moskwie, zm. 29 stycznia 1891 w Sztokholmie). Ojciec Kowalewskiej, Wasilij Wasiljewicz Krukowski, był oficerem pochodzenia polskiego (potomkiem Korwin-Krukowskich), matka Jelizawieta Fiodorowna Schubert pochodziła z rodziny niemieckich imigrantów, jej dziadkiem był astronom Theodor von Schubert, a ojcem generał i kartograf Friedrich von Schubert. W1858 r., kiedy Zofia miała osiem lat, rodzina Korwin-Krukowskich przeprowadziła się do swojego majątku ziemskiego, w którym dla córek – Zofii i jej starszej siostry Aniuty – ojciec zatrudnił polskiego guwernera Józefa Malewicza. Malewicz uczył Zofię arytmetyki, natomiast wujek Piotr wprowadzał Zofię w problemy zaawansowanej matematyki, natomiast sąsiad Krukowskich – Nikołaj Tyrtow, który był profesorem fizyki petersburskiej Akademii Marynarki Wojennej przywiózł dla niej autorski egzemplarz podręcznika podstaw fizyki.

Więcej

Problemy zaawansowanej matematyki i fizyki rozbudziły zainteresowania Zofii, która nie posiadając odpowiednich podstaw sama uzyskała intuicyjne rozwiązanie problemów. Tyrtow, zachwycony takim popisem jej zdolności, czym prędzej namówił generała, aby pozwolił córce studiować matematykę wyższą, niestety Rosjanki w tych czasach nie mogły studiować w kraju, ale wolno im było wyjechać za granicę, jeśli miały pisemną zgodę ojca lub męża. Aby pokonać te trudności Zofia zaaranżowała fikcyjne małżeństwo z Władimirem Kowalewskim, studentem paleontologii. Po wyjściu za mąż wyjechała z mężem do Niemiec i studiowała matematykę w Heidelbergu, a potem w Berlinie pod kierunkiem Karla Weierstrassa. Senat uczelni odmówił zgody na oficjalne podjęcie studiów, zatem profesor zaoferował prywatne nauczanie, bez formalnego przyjęcia w poczet studentów. Weierstrass, z którym utrzymywała stały kontakt również po zakończeniu nauczania, powiedział o niej później, że miała „dar genialnej intuicji”. W 1874 r. Kowalewska napisała trzy artykuły, wszystkie miały jakość prac doktorskich. Najważniejszy okazał się pierwszy z nich. Charles Hermite nazwał go „pierwszym znaczącym wynikiem w ogólnej teorii równań różniczkowych cząstkowych”. Druga publikacja dotyczyła dynamiki pierścieni Saturna, trzecia była specjalistycznym artykułem na temat upraszczania całek. W artykule z 1875 r. Kowalewska udowodniła, że istnieją rozwiązania nieliniowych równań różniczkowych cząstkowych, pod warunkiem iż spełniają pewne szczególne warunki. Rozwinęła tym samym idee Cauchy’ego z 1842 r. Połączone wyniki znane są jako twierdzenie Cauchy’ego-Kowalewskiej. Artykuły te miały zostać zaprezentowane na uniwersytecie w przewodzie doktorskim lecz dzięki poręczeniu Weierstrassa Kowalewska otrzymał tytuł doktora z wyróżnieniem bez konieczności zdawania egzaminu ustnego, stając się pierwszą kobietą z tytułem doktora matematyki od czasów Marii Agnesi.

Po samobójstwie męża w 1883 r. wróciła do Moskwy, żeby uporządkować sprawy Władimira, a potem na Siódmym Kongresie Przyrodników zaprezentowała wyniki badań nad refrakcją. Śmierć męża usunęła główną przeszkodę stojącą na drodze do objęcia przez Kowalewską posady akademickiej, ponieważ wdowę łatwiej było zaakceptować niż mężatkę lub kobietę niezależną. Pod koniec 1883 r. przyjechała do Sztokholmu, gdzie w 1884 r. jako jedna z pierwszych kobiet na świecie uzyskała stopień profesora na Uniwersytecie w Sztokholmie, a w 1885 r. objęła funkcję dziekana Wydziału Matematyki.

W 1888 r. została laureatką konkursu za pracę dotyczącą rotacji bryły sztywnej. W 1889 r. na uniwersytecie w Sztokholmie uzyskała nominację na profesora zwyczajnego, a za tym stałą, dożywotnią kadencję. Była pierwszą kobietą zajmującą takie stanowisko na uniwersytecie w północnej Europie. Na wniosek akademików: Czebyszewa, Imszeneckiego i Buniakowskiego w grudniu 1889 r. została wybrana na członka-korespondenta Rosyjskiej Akademii Nauk. W tym celu na szczeblu rządowym konieczne było formalne przegłosowanie kwestii dopuszczenia kobiet do wyborów na członka tego gremium.

Była także utalentowaną pisarką i działaczką społeczną, szczególnie zaangażowaną w walkę o prawa kobiet. Opublikowała kilka powieści i dramatów, pisywała również do gazet.

Wydano:

  • Uniwersytet chłopski w Szwecji (szkice), 1903;
  • Wspomnienia z dzieciństwa, 1948 (wyd. pol. 1978);
  • Nihilistka (powieść), 1928.

Zmarła w wieku 41 lat w wyniku powikłań po zapaleniu płuc.

https://skwm.ptkwm.org.pl https://pl.wikipedia.org/wiki/Sofja_Kowalewska http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Kovalevskaya.html

Ukryj

Helena Rasiowa urodziła się w Wiedniu 20 czerwca 1917 r. W 1918 r. razem z rodziną przeniosła się do Warszawy, a 1938 roku rozpoczęła studia matematyczne na Uniwersytecie Warszawskim. Po wybuchu II wojny światowej przerwała studia i wraz z rodziną przeniosła się do Lwowa. We wrześniu 1939 r. Lwów został przejęty przez Związek Radziecki i rodzina Rasiów wróciła do Warszawy, gdzie Helena podjęła edukację na tajnych kompletach, zorganizowanych przez wykładowców Uniwersytetu Warszawskiego, m.in. Karola Borsuka, Jana Łukasiewicza, Andrzeja Mostowskiego. Jej pierwsza praca magisterska napisana pod kierunkiem Jana Łukasiewicza i Bolesława Sobocińskiego spłonęła podczas powstania warszawskiego w 1944 roku. Ona sama przeżyła wraz z matką w piwnicy pokrytej ruinami zburzonego budynku. Po wojnie krótko pracowała w szkole średniej. Mostowski pamiętając pracę Rasiowej przekonał Ją, aby wróciła na Uniwersytet Warszawski. Pod jego kierunkiem napisała drugą pracę magisterską, którą obroniła w roku 1945.

Więcej

Po obronie pracy magisterskiej została zatrudniona na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie w roku 1950 obroniła rozprawę doktorską, której promotorem był również Mostowski. Jej rozprawa doktorska Algebraic treatment of the functional calculus of Lewis and Heyting zawierała główne kierunki Jej przyszłych badań. W 1956 r. zdobyła drugi stopień naukowy (równoważny habilitacji) w Instytucie Matematyki Polskiej Akademii Nauk, a w 1967 r. Rada Państwa nadała Jej tytuł profesora zwyczajnego. Jej dorobek naukowy obejmuje trzy monografie i ponad 100 publikacji naukowych. Nad nową monografią (Algebraic Analysis of Non-Classical First Order Logics) pracowała do końca swoich dni. Tematyka prac obejmuje logikę dedukcyjną, metody algebraiczne w logice i algebrze związane z logiką, logikę klasyczną i nieklasyczną, algorytmikę i sztuczną inteligencję. Była jedną z pierwszych osób, które dostrzegły znaczenie logiki matematycznej dla informatyki oraz przyszłość i znaczenie informatyki. Wiele ważnych wyników ukazało się w Fundamenta Informaticae, którego była założycielem i wieloletnim redaktorem naczelnym.

Profesor Rasiowa wykształciła pokolenia studentów i badaczy, wypromowała ponad 20 doktorów. Współpracowała z wieloma wybitnymi naukowcami w kraju i na świecie, głosiła wykłady na uniwersytetach całego świata.

Działała aktywnie w Polskim Towarzystwie Matematycznym, w latach 1955-1957 była jego sekretarzem, zaś w latach 1958-1959 wiceprezesem, zob. min.

http://konferencja.ptkwm.org.pl/ https://www.mimuw.edu.pl/~mrr/Rasiowa.html https://www.agnesscott.edu/lriddle/women/rasiowa.html http://www-history.mcs.st-and.ac.uk/Biographies/Rasiowa.html

Ukryj

 

Helena Rasiowa

1917 – 1994

 

Stanisława Dorota Nikodym, z domu Liliental

1897 – 1988

Stanisława Dorota Nikodym z domu Liliental (1897 – 1988) urodziła się w Warszawie, w rodzinie Natana Nuchima Lilientala – współpracownika Banku Zachodniego oraz Gitli Reginy Eiger – badaczki i etnografki zwyczajów i kultury żydowskiej. Przez sześć lat uczyła się w szkole Heleny Szalayowej – siostry Marii Skłodowskiej, po czym ukończyła siedmioklasową pensję Kazimiery Kochanowskiej. Maturę zdała w 1916 roku i tego samego roku rozpoczęła studia na Wydziale Filozoficznym UW. Po przerwie w roku szkolnym 1918/19, kiedy na kursie dla dorosłych uczyła poborowych matematyki wróciła na UW, po zakończeniu którego pracowała pod opieką prof. Mazurkiewicza. On też był promotorem Jej rozprawy doktorskiej. Stanisława Liliental była cenionym matematykiem i żoną znanego matematyka Otto Nikodyma (1887 – 1974), była również pierwszą kobieta w Polsce, która w 1925 r. uzyskała doktorat z nauk matematycznych. Rozprawa doktorska nosiła tytuł „O rozcinaniu płaszczyzny przez zbiory spójne i kontinua”. 24 czerwca 1925 roku odbyła się promocja doktorska Stanisławy Liliental na Uniwersytecie Warszawskim, a 26 czerwca 1925 r. Stanisława odebrała dyplom doktora razem z Otto Nikodymem, w czerwcu tego samego roku wyszła za niego za mąż.

Więcej

Po doktoracie Nikodymowie spędzili w Paryżu rok 1925/26 na studiach matematycznych, dzięki uzyskanemu stypendium MWRiOP. Po krótkim okresie pobytu w Krakowie przenieśli się do Warszawy, gdzie Stanisława miała większe szanse podjęcia pracy w zawodzie matematyka. Początkowo została bibliotekarką w Gabinecie Matematycznym TNW, kierowanym przez Samuela Dicksteina, a niedługo później – asystentką prof. Franciszka Leji w Katedrze Matematyki na Politechnice Warszawskiej. Okres II wojny światowej Stanisława i Otto Nikodymowie spędzili w Warszawie. Pod okupacją hitlerowską prowadzili tajne zajęcia z matematyki pomimo oczywistych zagrożeń. W Powstaniu Warszawskim 1944 roku stracili majątek, w tym kilka nieopublikowanych prac matematycznych. W 1946 r. przeprowadzili się do Belgii, gdzie wzięli udział w kongresie matematyków, później Otto prowadził wykłady w różnych miastach europejskich, zanim wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych, osiedlając się w Gambier w stanie Ohio. Tam też, o3.05.1974 roku zmarł Otto Nikodym. Pochowany został na cmentarzu w polskiej Częstochowie – miasteczku Doyletown w Pensylwanii. Pomnik nagrobny zaprojektowała sama Stanisława Nikodymowa, przewidując także miejsce pochówku dla siebie. Jednak po śmierci męża nic jej w Stanach Zjednoczonych nie zatrzymywało, ponieważ Nikodymowie nie mieli dzieci. Stanisława podjęła więc decyzję o powrocie do kraju, a całą spuściznę naukową męża, dokumenty oraz swoje obrazy przekazała do Briscoe Center for American History w Austin w Teksasie. Posiadany majątek zapisała polskiej parafii rzymskokatolickiej, a następnie przyjechała do Polski. Zmarła krótko przed Wielkanocą w 1988 roku. Stanisława Nikodym pisała wiersze i sztuki oraz zajmowała się malarstwem. Będąc studentką, uczestniczyła w plenerach malarskich w Sandomierzu, w którym malowała techniką akwerelową widoki miasta. Takie plenery odbyły się w okresie międzywojennym kilkakrotnie (w latach 1922, 1923, 1933). Powstałe prace zostały zaprezentowane na wystawie w 1933 roku, a po jej zakończeniu przekazane zostały przez malarkę do muzeum w Sandomierzu (obecnie Muzeum Okręgowe), gdzie do tej pory się znajdują. Więcej informacji na stronie:
https://en.wikipedia.org/wiki/Stanis%C5%82awa_Nikodym oraz w audycji radiowej pod tym linkiem.

Ukryj

Inne sławne kobiety: Kobiety w matematyce